Şehname – Özet


KİTAP NO:    220

İSMİ:          ŞEHNAME

YAZARIN ADI: FİRDEVSİ ÇEV: NECATİ LÜGAL

TARİH, YER    : 1967 ANKARA

OKUNDUĞU TARİH: 8.05.2003

YAYINEVİ: MEB

 

KONU:

Mevlana Ahmet İbni Fihnettin Babası. Bir Dihkan soyundan geliyor. ( Tus ırmağından alınan kanalla sulana arazileri var)

329-941 doğum yılı. ( Tus şehrine bağlı bir kazada.)

(383’de Gazneli Mahmut Tahta çıkıyor.)

( 400-1010’da kitabı bitmiş) ( Ebulkasım künyesi.)

Farsça, Pehlevce ve Arapça biliyor.

Hüdaynama- Şehname

Padişah demek

Saffaroğlu-Samaniler Gazneliler.

İranda irancı ( Fars)

Farsça her yerde kullanılıyordu.

Padişah meraklı diye eski hikayeler ona geliyordu, Sistandan İbn-ül Mukaffa’nın Siyer’ül Mülk’ü gelmiş. Merv’li Serbiazad, Sam, Zal ve Rüstem’e ait saklı hatıraları sundu, bunlar Neriman’ın soyundan geliyor bu adamda ona inanıyor.

Firdevsiyi buldu ve o bu malzemeleri işledi.

İlk eseri Feridun ve Dahhak’ın mücadelesi.

Ebu Mansur Tus’da onu korumuş ve yardım etmiştir yazmasında.

Mahmut “ Meclisimizi Firdevse döndürdün demiş. Adı burdan kalmış.

Mahmut her beyit için bir altın verecekti ama bitince toptan almak istedi, Firdevsi.

Yaşı 80’nı yakınken bitiriyor eserini.

Mahmut Filin taşıyacağı kadar altın göndermek ister ama vezir ( sevmiyor zaten) gümüş’te yeter der.

Hamama ve şerbetçiye dağıttı parayı, ( ayaz’a verdi)

Vezir’e kızdı olanları duyan Mahmut, ama Vezir onu gazladı ( kafaladı).

Firdevsi’yi fillerin altında ezdirilmei emrini verdi.

Camiye şunu yazıp Gazne’den kaçar.

“ Zabilistan padişahı Mahmud’un bahtiyar sarayı bir denize benzer. Hem de kıyıları görünmeyen bir denize. Eğer bu denize daldığım halde elime hiçbir inci geçirememişsem, kabahat denizde değil, benim kötü yıldızımdadır!”

20 gün sonra Ayaz, Mahmud’a meşhur hicviyesini verdi. Firdevsi’yi buldurmak için adamlarını yolladı.

–} Bağdat’a geldi ( 991-1001)? Orada Halife Kadir Billah’ın vezirine onu öven bir şiir yazmaya başladı. Halife’de görmek istedi onu.

–} Ateşe tapan İran padişahlarının hayatlarını yazmış olmasının izlerini silmek için, Firdevsi, konusunu Kur’an dan alan Yusuf ve Züleyha’nın macerasını yazdı.

Ehvaz ve Kahistan’a geçti. ( Gazneli Mahmut teslimini istedi). Nısır Lek, Mahmud’un dostu idi, kendisine çektirenlere karşı bir eser yazacağını söyledi. Firdevsi ve Lek onu teselli etti. Aralarını bulmaya çalıştı. ( Mahmut Lek’in mektubunu okurken, Camideki kitabeyide gördü)

Tus’a döndü. Tus’ta bir çocuğun onun bir hicviyersinde okuduğu, “ Eğer padişah soyca padişah olsaydı, benim başıma altından bir taç giydirirdi.” Demesini duyunca inilti ile yere düştü ve ( 411-1020)’de hakkın rahmetine kavuştu.

Ebullasını Gürgani, müslüman mezarlığına göndermedi onu sonra rüyasında cennet bekçisi Rıdvan’a cennette Firdevsi’nin ne işi var diye sorunca bir beytinden dolayı cennette olduğunu duyunca cenaze namazını kılmış.

“ Senin ne olduğunu bilmiyorum ama, var olan herşey sensin.”

Mahmut parayı gönderirken, tabutu şehirden çıkıyormuş. Kızkardeşi Tus’ta bir bent yaptırmış bu para ile.

 

–}60,000 beyit. Faulün faulün faulün faül vezni ile yazılmış.

En tanınmış doğu epopesi.

Objektif şekilde eserini meydana getirmiş. Bilginler okuturmuş, yazdıkça.

–} Olayları düşünüşte ki ve anlatıştaki basitlik ve birlik, İran ın herşeyini yeryüzündeki her şeyden üstün tutmak gibi mill ruhun ? kuvetle blirtilişi bakımlarından tam bir epope özelliği taşımaktadır.

Kronolojik sıraya göre sülalelere ve padişaha ayrılmış.

İran ve Şehname yüzyıllardan beri aynı şey olmuşlardır.

Şehnamecilik diye yeni bir nevi meydana gelmiş.

XV. yy. ( İslam edebiyatından rakipsiz Firdevsi? ) —}( Samname, Gürşas?, İskendernameler’e yol açmış, Feramuzname konusu tarihi kahramanlardır.)

 

Kitaptan:

 

Bilgili kimselerin sözüne uyup doğru yolu ara dünyayı gez dolaş; bildiğin öğrendiğin her şeyi herkese söyleme.

 

Gazneli Mahmudu övüş, Dakik şairin Güşerb  ile ilgili şiiri bir dostun tavsiyesi. İlk hükümdar Acem Padişahı Kiyumers (Adem’de olabilir) 30 yıl saltanat sürdü ve Ehremen adlı ifritin onu kıskanması. (100 çocuğu olunca evlendiriyor.)

Sede–} Yüz arapça Sad–} Yüz

Bir bayrama da ad, bu evlenme günü

( Behmen ayınında 10. günü)

Siyamek (Kyimersin oğlu) dev tarafından öldürülüyor. ( Melekler öcünü al dediler Kyimerse)

Siyumek’in oğlu Huşenk.

Padişah’ın altında perilerden yırtıcı hayvanlardan, kaplanlardan, aslanlarda, kurtlardan azgın sırtlanlardan ordu hazırlandı. ( Huseng).

Yüzük etrafında toplandılar.

Huşeng 40 yıl padişahlık sürdü.

Yeryüzünü mamur, kıldı, eline töz aldı ve bilgisi sayesinde taşla karışık demiri birbirinden ayırdı.

Demirden testere ve balta yaptı.

Ekip biçmeyi öğreti, su yolu yaptı.

 

–} Araplar taşı kendilerine nasıl mihrap edindilerse, onlar da güzel renkli ateşe karşı tapınırlardı.

—} Taşın içinden ateş onun sayesinde çıkıp yeryüzü aydınlanırdı

–} Yılanla savaşı, ateşi buluyor tesadüfle.

–} Bundan sonra Huşeng yeryüzüne düzen verdi, ateşi kıble yaptı.

Tahmurs ( Devbağlayan) Geçti ( 30 yıl sürdü)

Yaygı yapmayı, tüyleri koyun kuzu kesmeyi yapan o.

Tahmurs devleri yendi.

Onlarda canları karşılığında Tahmurs’a yazı yazmak sanatını öğrettiler, kalbini bilgi ile aydınlattılar; ( Rumca, Arapça ve Farsça). Çince, Pehlevicei Soğutça ( Hintçe) öğrettiler 30’a yakın dil.

 

CEMŞID ( 700 yıl)

Zırhlı gömlek yaptı kıymetli kumaş, sanat için bir kurum açtı, Katuniyan? denen topluluğu ayırdı sadece ibadet edenleri dağa yer yaptı onlara.

Güzel kokular buldu.

–} Dünya onun talihinde ki parlaklığa hayran oldu.

Devler ona uçan taht yaptı, mücevherlerler süsledi.

Bu güne Nevruz dendi. O zamandan beri kutlanıyor.

–} Sonra benlik davasına düştü. Bana tapın dedi, bana yalnız ehrimen? Olan tapmaz dedi.

 

–} Bir bey var iyi, oğlu var kötü Dahhak ( pehlevce Biyavesh 10.000).  Şeytan onu kandırdı babasını öldürdü.

Şeytan, ahçı oldu. Bu da onu beğendi.

Şeytan 2 omzundan öptü onun ve 2 yılan çıktı beyin yiyen 2 yılan.

–} Talihi dönen Cemşid kaçarken, Dahhak onu bakıp 2 parça etti başa geçti.

–} Dünya’da çok yaşamnın bir faydası yok. Dünya nankördür bazen çıkarsın, bazen inersin. Bazen yüz gösterir öyle gider sanırsın sonra tepetaklak eder.

DAHHAK ( 1000 YIL)

Yağmacılıktan bilmezdi, her gün 2 adam öldürüp beyinlerini yılana veriyorlardı. Sonra iyi ahçılar 1 kişi öldürdüler gün de 1 sini saldılar. Kaçıp kim oldukları belirsiz 200’ü geçen kişiler Kürt kavminin aslını oluşturdular. Mamur şehir neyi bilmezler.

Ernüvez Cemşid’in kardeşi, Dahhak’ın artık karısı.

 

“ Senin tahtın, zamanın yüzük gibidir. Dünya, senin ünlü bahtındaki ışıkla aydınlanır.

“… Bütün yeryüzü, 4 ayaklı hayvanlar, kuşlar, insanlar, devler, periler hep senin mührünün hükmü altındadır”

 

Dahhak Feridun’u rüyasında görüyor.

Feridun’un babası Abdin Dahhak eli ile öldü.

Pürmaye adlı, Feridun’a süt vermiş ineği ve obayı yaktı ( Öldürdü).

Elburz dağına kaçırdı anası.

Dahhak demirci Gave ile olayı.

Adalet ister, Dahhakın önünde bağırarak, bana zülmettin der. 18 oğluda ölmüş, son oğlumu bağışla demiş.

Oğlunu bağışladılar.

Padişahtan korkmam, tutalgayı imzalama dedi.

“ Gave saraya girip de kulaklarıma onun sesi gelince,

Onunla aramızda sanki demirden yapılmış bir dağ peyda oldu.”

 

Halkı topladı Gave başına, bayrak açtı kırmızı, sarı, mor kumaşları sarkıttı.

Feridun’u çağırıyorlar.

Dahhak’ı deviriyor ve kızları kurtarıyor.

 

–} Dünyayı dolandı Feridun ( 4 yanı)

Feridun 3 oğlu için Yemen’e Cendel adlı elçisini gönderiyor kız bulmaya, sonra 3 oğlunu sırnıyor, küçük oğlunu beğeniyor, ona ülkeyi bırakıyor.

Rum ve Batı Selm’e, İran ve Yemen İreç’e ( küçük;;;), Türk çölü ve Çin Tur’a.

İsyan ediyor Tur ve Selm.

İreç’i öldürüyorlar.

İreç’in bir kızı oluyor, onu amcası oğluyla evlendiriyor Feridun, ondanda Minuçihr doğuyor.

Minuçihr ( 120 yıl) ( İnsanlar ve beylerden ordusu) Tur’u ve Selm’i yeniyor.

( Neriman oğlu Sam’ı yanına çağırıyor Minuçihr.)

Beyaz saçlı ( Sam’ın oğlu Zal doğuyor.)

Dağa bırakıyor. Tanrı’ya isyan ediyor.

Simurg büyütüyor. ( Kaf dağında?) onu.

Yüksek bir kalede.

Sam rüyada oğlunu görüp, onu Simurg’dan ( dağın kenarında alıyor.) Tüy veriyor Zal’a simurg ( yardımı için)

Zal, Zabilistan’a ( Afganistan’ın güneybatısında) dönüyor.

Padişah oluyor Zal.

Kabil, Mihrab adlı padişahın kızı Rudabe’ye aşık oluyor.

Sam Zal’in işi için mubitlere danışıyor.

( Rudabe’nin tarafı Ehrimen’den geliyor sonu doğacak çocuğun ana tarafının baskın çıkmasından korkuyorlar. Minuçer’e soruyorlar, mübitlere.)

 

Mubitler Zal’i sınadılar. ( Keloğlan’a sorular sordular, gün geceyi kovalar, falanç)?

Rüstem, beyaz fili öldürüyor ve Sipend dağındaki kaleyi fethe gidiyor herhalde Çin seddinin oralar?.

 

Nevzer 7 yıl padişah

Kimse beğenmiyor onu ve karışıklıklardan yararlanan Turan ülkesi ( adam öyle çevirmiş.), Tur’un soyundan gelenler, İran’a geliyor. Nevzer’i esir alıp öldürüyor. Ve İran da padişahlık kalmıyor. Efrasiyab ( Türk) ( Türk ve Çinlilerden ordu).

Rey’i alıyorlar.

Rey ( 2 kardeş yapmış şehri, Rey şehrin adı Razi Reyli demek.)

 

TAHMASB’IN OĞLU ZEV

 

Yiğit adamın soyunda padişahlık olmadı diye, Zev’i getiriyorlar. ( Zal üzerlerine yürüyor.)

  1. cilt.

 

Dahhak —} Feridun kaynağı Hint mitolojisinde ( Azi dahaka) adında ki ejderler

Ya arap, ya hint mitolojisinde 1 kahraman

Seridun’un macerası.

 

Asur ( astiaga) Feridun köküde varmış.

 

Dehistan–} Kuzey İran’da ve Manenderan bölgesinde bir yer.

( 4 öge) Anasır-ı erbaa, Erkan-ı erbaa.

 

Ferverdin ( January)–} Güneş takviminin ilk ayı, her ayın 19’u, İran mitolojisinde bir meleğin adı.

Hüma–} Çin adalarında, kemikle beslenen “devlet kuşu”

Gurabe–} Rüstem soyunun türbesi

( rudabe zor doğuruyor, Simurg’u çağırıyor Zal ve karnın yarıp çıkarıyor çocuğu.

( Sezeryanla) Gerçekten , dikiyorda. ( Bu simurg uzaylı herhalde)

 

Çocuk çok iri ve 2 elinde kan var. Sonra büyüyor, Zal oğlu Rüstem.

İlk sezaryanla doğan insan.

 

Bag-i= İrem bahçesi. ( Hud Ad kavminin şehrinin adı İrem) Yelle mahvolmuştur.

Nimruz–} Yarım gün

Pehlevce–} Farsça’nın 7 lehçesinden biri

Pehlev peygamber Nuh’un torunu.

Permiyan–} En iyi cins Çin kumaşı.

 

  1. cilt.

 

Zev’den sonra Gürşarb ( 9 yıl) tahta çıkıyor.

Rüstem bundan sonraki padişahlara Zabilisan’dan gelip yardım ediyor.

Rüstem Rahş diye atı yakalıyor. ( Alaca renkli, yağız doru at’ın adı.)

Gürşarb ölünce Efrasiyab ( Turan kralı) üzerlerine yürüyor.

Keykubad’ı Elburz dağından bulup getiriyorlar.

Savaşçı, Destan ( zal), Kaaren, Geşvat, Harrat ve Berzin toplanıyorlar.

İstahr ( persapolis) Şiraz şehrinin Kuzey doğusunda başkent olmuş bir şehir.) oraya geliyor Keykubad.

3 oğlu oldu Kavus ( 1), Aneş ve Reşin.

 

KEYKAVUS ( 150 yıl ) padişah oldu.

Mazenderan ( devler) ülkesine saldırmaya karar veriyor. ( İran da bir il adı) . Esir düşüyor. Rüstem 7 övünlü yolla onu kurtarmaya gidiyor ve kurtarıyor. ( 7 öövünd? Cadılarla, çölle, Akdev le, ejderhayla, Erhenkle savaşıyor.)

Kavus Hamaveren ( Şam veya Yemen) berber ve Mısırla savaşması.

Oradan karısı Sudabe’yi alması ( Bir hikaye’de Züleyha’nın yerine kullanıyor.)

Kavus hapse düşüyor, Rüstem kurtarıyor sonra Efrasiyab’ı yeriyorlar.

–} Kavus kartallardan kendine bir taht yaptıyor. 4 kartal çekiyor sonra çin’e düşüyor.

Rüstem alıp geliyor yine.

Böbür–} Bir tür yırtıcı hayvan .

Zırhları ateşte yanmaz ve suda boğulmaz.

 

Rüstem’in Sührab diye oğlu oluyor, uzak bir ülkede Tehmineden. Hemen büyüyor bu ve babasını tahta çıkarmak için Kavus’un üzerine yürüyor, Efrasiyab 2 ordu veriyor buna, yanınada Hecir diye ajan veriyor babası Rüstem’i tanımasın diye, velhasıl ikisi karşılaşıyor 3 gün savaşıyolar çocuk onlar gibi olup soruyor ama Rüstem renk vermiyor ve çocuğu çldürüyor. Yaralı iken Kavus’tan ilaç istiyor korkuyor ondan vermiyor..

( Kavus çok sinirli biri ve Rüstem’i hıp kovuyor, Rüstem’de ona sinirlenip tahtı terk ediyor, ulan seni ben getirdim tahta diye sonra özür diliyor ve ona hep muhtaç oluyor).

Rüstem’e bir gün hemen gel diyor 4 gün sonra geliyor meselai Rüstem’de az değil.)

 

Siyavuş bahtsız Kavus’un oğlu.

Siyavuş’un başından Yusuf’un başından geçen Züleyha olayı geçiyor. Kavus anlıyo onu ve affediyor. Sonra bir iftira daha ateşten geçiriyorlar Siyavuş’u Tanrı koruyor.

Siyavuş savaşa gidiyor, sonra Efrasiyab rüyasında korkup barış istiyor. Siy kabul ediyor. Babası ona savaş diyor, dinlemiyor. Efrasiyab’a sığınıyor. ( Rüstem Kavus’a bu olayda sinirlenip ülkesine dönüyor, Sistan’a) ( Zal hala yaşıyor.)

 

Arrade–} Mancınık bir çeşit.

Azer–} Ateş anlamı var, güneşi idare eden melek

Berzin_} Ateş anlamı var.

Behmen–} Yumuşak Brehmen, 11. ay Güneş takviminde.

Tirkeş–} Okluk.

Gur–} Hindistan’da Kandehar dolaylarında

 

Kitap tarih gibi gidiyor, eski olaylarla büyüyor, anlayana.

 

III.cilt

Keyhüsrev başa geçiyr. ( Siyavuş’un oğlu)

Tus karşı çıkıyor Keyhüsrev’in baş olmasına Kavus’un kardeşi ( Keyhüsrev’in amcası) nin baş olmasını istiyor, Feraburz’n.

Behmen kalesini almak için yarış yapılıyor.

–} Tus’un sinirli ona Siyavuş’un öcü alınsın diye ordu veriliyor, istenmeyen ( yasaklanan) yoldan gidiyor ve yolda Furud’u öldürüyor.

Furud Siyavuş’un öbür oğlu.

Koşanlı Kamıs var.?

Turan ordusu İran ordusunu Hemevan dağında kıstıryor.

 

Erdebil: İran Azerbaycan’ında Tebriz’in doğusundaki bir şehrin adı.

 

IV. Cilt.

Piran geliyor.

Feriburz, Keyhüsrev’in anası Firengis ( Siyavuş’un karısı) ile evleniyor.

Çin ordusu da var Turan’ın yanında.

 

Rüstem’i yardıma çağırıyorlar.

Rüstem’i Kamus’u öldürüyor.

Çin Hakanı tutsak ediyorlar.

Gördüğüm en büyük savaş diyor, korkuyor.

Savaşı kazanıyor İran.

2/3 İran’ın Efrasiyab tüyüyor.

Rüstem Elevaz? Adlı devi öldürüyor.

2 Bijen i zindana atıyorlar.

Rüstem kurtarıyor.

 

Hemen ölüyor son savaşıda kazanıyorkar.

–} Padişahlık tahtını ele geçirmekten vazgeçmiyorsun, ateşten de yüz çevirme.

Bebr-i beyan–} Rüsemin zırhı.

–} Hırslı olma, dünya geçici diyor her yerde, akıllı, dinin ve güçlü oğlum var diyor Giv , Bijen için

Hırslı olma, yiyecek, giyecek ve içecek çok ve az isteme.

–} Rüstem savaş alanında bunlara kanıyor da, bir daha beni çağırmayın diyor.

 

One response to “Şehname – Özet

  1. Pingback: Keloğlan Sen Neymişsin! | yesileldiven·

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s