Tarih Nedir? / E. H. Carr – Kitap Notları


KİTAP NO: 0234
İSMİ: Tarih Nedir?
YAZARIN ADI: Edward Hallett Carr Çev: Misket Gizem Gürtürk
TARİH, YER : 1961- Baskı 2008 İstanbul 10.baskı.
OKUNDUĞU TARİH:  Nisan 2009
YAYINEVİ: İletişim Yayınları

KONU:

Değerlendirme

Tarih metodolojisi dersinde ders kitabı olarak okuduğum bu kitap gerçekten çok değerli bir eser. Sosyal bilimlerin her dalı ile uğraşan kişilerin, bilimle uğraşan her daldan her insanın okuması ve yanında bulundurması gereken güzel bir metodoloji kitabı. Sadece metodoloji kitabı diyemeyiz. Bilimsel düşünce, metodoloji üzerine kaliteli bir deneme.  Carr’ın tarih düşüncesi ve metodolojisine ilişkin notlarından derlenen kısa öz ama etkili bir metin. Ara ara okuma ihtiyacı hissettiğim, ve herkesin en az bir kere okumasını tavsiye edebileceğim bir metin. Diğer kitapların okunmasına ve tarih üzerine düşünmeye sevk eden ufuk açıcı bir eser. Bu kitap çeşitli üniversitelerde ders kitabı olarak okunmaktadır. Ancak öğrenciler bu kitabı ders kitabı olarak görmek yerine yararlı bir deneme eser olarak incelerlerse daha faydalı olur kanaatindeyim. Ders kitabı olarak not alınacak, belli yerleri ezberlenip geçilecek bir metin olarak algılanırsa kişi hem esere hem kendine yazık etmiş olur. Bu kitabı ayrı değerlendirerek bir bütün olarak tarih hakkındaki görüşler olarak değerlendirmek daha doğru olur kanaatindeyim. Bu kitabı okuyarak en azından tarihsel olgulara ve geçmişe dönük nasıl bir tavır takınılacağı ile ilgili bir görüş edinilebilir. Bu görüş elbette Carr’ın görüşleridir. İnsanın kendi tarih görüşünü edininceye kadar Carr gibi değerli bir bilim insanının tutarlı bakış açısına sahip olması fena olmaz. En az 10 sene tarihle ilgilenen bir insan yavaş yavaş kendi görüşünü oluşturabilir. 40 sene bir konuyla bilfiil uğraşan kişinin görüşü şekillenebilir. Carr En az 40 sene tarihle ilgilenmiş birisi olarak kendi bakış açısını etkili bir metinle okuyucuya sunuyor. Bu kitapla tarih hakkındaki birçok farklı kişi tarafından sunulan genel görüşlerin bir kısmına ulaşma fırsatını elde edebileceksiniz. Kitapta alınacak o kadar not var ki hepsini yazsam kitabı yazmış olurum. Aşağıda kendimce önemli gördüğüm yerlerin bir kısmı mevcut. Notlar kitabın yüzde 1’i bile değil onun için siz en iyisi kitabı okuyun. Tarihle ilgili iseniz muhakkak yanınızda bir tane bulundurun. Bu kitabı Türk düşünce dünyasına kazandıran iletişim yayınlarına, güzel bir çeviri yapmış olan Misket Gizem Gürtürk’e ve bu kitabı okumama sebep olan hocalarıma teşekkürü bir borç bilirim.

Notlar

Carr’ın özgeçmişinde bunlar yazıyor:

Carr’a göre tarihçi, olguları ya da kişisel yorumunu öne çıkarmamalı, tarihçi ile olgular arasındaki karşılıklı ve kesintisiz etkileşim sürcinde, buün ile geçmiş arasındaki diyalou sürekli kılmalıdır. Bu nedenle tarihçi, sunduğu olguların doğruluğunu kanıtlamanın ötesinde, araştırdığı konuyla ilgili bilinen ya da bilinebilecek tüm verileri ele almak zorundadır.

Ancak bunlar her ne kadar doğru ise de bu kitapta anlattıklarını tam ve doğru anlatmıyor. Benim özetlemem de kesinlikle kitapta anlatılanları tam ve doğru anlatamayacaktır. Bunu siz kendiniz okumalı ve tecrübe etmelisiniz. Zira metin zengin ve örneklerle bir imaj oluşturuyor. Yukarıda ifade edilen özet Carr’ın, Tarih Nedir ? isimli kitabının bile ne anlattığını aktarmaktan çok uzak.

Tarih nedir ? Sorusu ile başlıyor kitap.

Tarihçi ve Olguları bölümü ise ilk kısmı.

s.11 Ampirik özne teorisi: özne ile nesne arasında tam bir ayrılma öngörür…

s.19 Resmi Belgeler tek başına bir şey söylemez.

s.26 “Bütün tarih, düşüncenin tarihidir.” ( hoşuma giden söz)

s.32. ( Pragmatist Nietzsche), ( Bilgi amaç için mevcuttur.)

s.33 Girdi ve çıktı: Okuma ve yazma

s.37 Bireyci ( Mill’in güzel eleştirisi)

s.38 Modern insan, daha toplumcuyu.

s.41. Birey, toplum içinde var. ( Not: Demekki birey olabilmek için bir toplum ve insanlar lazım. Tek başına yaşamak, tek baş çekmek bireysellik değil.)

s.63 Büyük adam çağı gerçek kılar. ( Afilli söz)

s.70 Olguları kaybedince ne olur. ( Güzel soru)

s.73 Genellemenin mümkünlüğünün isbatı. S.75 Genelleme

s.79 “Science d’ou prevoyence; d’ou action.”

s.110 Tarihte “fait accompli” meselesi.

s.114 Montesquieu, “Eğer, bir savaşın rastlantısal sonucu gibi özel bir neden bir devleti yıkmışsa, bu devleti bir tek savaşı sonucunda yıkan genel bir neden vardır.” ( Akılla adama ne denir. Allah’ına hayran.)

s.116 Tarh rastlantılar demeti ( değil)

s.120 Kazanın nedenselliği ve anlama etkisi ( Konuya )

s.125 İlerleme fikrinin laikleştirilmesi ( ilerleme, bir İngiliz kültüdür.) ( Yav ne güzel adamsın sen Carr Baba, ne güzel açıkladın. Senin de Allah’ına kurban. )

(1869 19. Yy. yazınının eseri.)

s.128 ( ilerleme fikri)

s.144 s.149 ( “Tarih hakkında görüşümüz, toplum hakkındaki görüşümüzü de yansıtır.”) ( Şu cümle için bu kitabı okuyun derim.)

s.152 “Tarih ne zaman başlar!” ( “İnsan ne kadar kendinin bilincine ise, tarihinde bilincindedir.”) ( Not: Tarihle ilgilenen insan demekki kendinin bilincinde olan şuurlu bir kişi.)

s.156. Lenin’in ideolojiyi kutsaması, sınıfı bu yaratıyor.

– Marx’da ideoloji olumsuz bir terimdir. ( İlginç bir bilgi değil mi.)

– MArx, Freud’u bireyi toplumun dışında değerlendirdiği için gerici olarak görüyor.

s.167 1905 Birinci Rus Devrimi, Osmalıyı etkiliyor.( Türkiye’yi)

Tarih Metodolojisi Dersinden  Bu kitapla ilgili Notlar:

–           Tarihçi olgu ve olgular arasındaki ilişki, tarihçi olgu, olgu tarihçi ilişkisini inceleyin.

+ Prof Talcott Rargonss? Bilimi

“ Gerçeğe seçmeli bir bilimsel yönelmeler sistemi.”

–           Tarih, pek çok parçası kayıp bir iç içe geçmeli bulmaca.

–           “Tarihçinin ilk ihtiyacı bilgisizliktir, basitleştiren ve açıklığa kavuşturan, seçen ve atlayan bilgisizlik.1

–           Resmi buyrultular, antlaşmalar, kira kayıtları, hükümet raporları, resmi yazışmalar, özel mektuplar ve anılar- bize ne söyler ?

+ Bunların hiçbiri tarihçi onlar üzerinde çalışmaya ve onları çözmeye girişmedikçe bir anlam taşımaz.

+ Belgeler içinde bulunsun ya da bulunmasınlar, olgular, tarihçi onlardan herhangi bir biçimde yararlanmadan önce tarihçi tarafından yine de işlenmek zorundadır.

+ Tarihçinin onlarla yaptığı şey – eğer böyle diyebilirsem – bir işleme sürecidir.

+ Tarih nedir ? sorusu ve tarih felsefesi lazım”

+ “Tarih olguları, herhangi bir tarihçi için, kendi onları yaratıncaya kadar varolmazlar” demişti.

+ Collingwood’un görüşleri;

Bütün tarih düşüncenin tarihidir.” ( Bence en müthiş söz bu, bu çerçeveletilip duvara asılmalı.) ve  “Tarih, tarihi üstünde çalıştığı düşüncenin, tarihçinin zihninde yeniden oluşmasıdır.” ( Bu da ikinci süper cümle olsa gerek.)

–           Olgular; Her zaman kayıt tutanın zihninden kırılarak yansılar.”

+ İşin Özü Cümle:

Tarihçi ile olguları arasında kesintisiz bir karşılıklı etkileşim süreci, bugün ile geçmiş arasında bitmez bir diyalog.”

  • Tarihçi olguları olmaksızın köksüz ve boş, olgular tarihçiler olmadan ölü ve anlamsızdır. ( Bu kadar anlamlı değerli cümleyi başka nerede bulabilirdik. Bravo Carr.)
  • Tarihçi ile tarihin olguları birbirleri için gereklidir.
  • Tarihçiye bakmak lazım tarihi anlamak için, çünkü tarihçi olguları bir araya getiriyor.

İnançlarımız ve bağlı olduğumuz değer ölçütleri, tarihin parçasıdır ve insan davranışının başka herhangi bir yanı kadar, bunlar da tarihi araştırmanın konusudurlar. S.96

Dersten Notlar: ( Yanlış hatırlamıyorsam Ahmet Emin Yaman notları bu)

–           Bunalımlar, temizleme yaratır.

–           Karışmadan düzelmez, toplumlar.

–           “ Yorum; ideolojinize göre yönlendiriyorsunuz. “ Çok yönlü olaylar, eleme sürecinden geçiriyorsunuz.” Mesela 2. Grup, Mustafa Kemal’i seçtirmek istemiyor. ( İktidar mücadelesi )

–           İttihat ve Terakki; Meşrutiyetçi)

–           Herkesin korkusu var. Korkularını ilişkilendiriyor olaylarla.

–           Tarih olanlarla ilgilenir. Olması gerekenlerle değil; ama bugünün insanı olarak geçmiş ve gelecekle ilişkilendirir ve gelecekte ne olması gerektiği ile ilişkilendirilir. ? ( Notları kendim aldığım için ne anladıysam o, hoca ne der öğrenci ne anlarsa artık.)

–           Büyük taşlar; ÖNCE GENEL ÇERÇEVE

–           Sonra Arşive girilmeli

–           Öncelik sonralık önemli.

–           Olaylar kendi içinde önemli.

–           Her dönemde yorum değişmekte

–           Metodoloji ile ilgili diğer kitaplar ; Türkkaya Ataöv’ün anlatım kitabı.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s