ORDU VE SİYASET 27 Mayıs-12 Mart – Kitap Notları


KİTAP NO:    69         

İSMİ:             ORDU VE SİYASET 27 Mayıs-12 Mart

YAZARIN ADI: KURTULUŞ KAYALI

TARİH, YER    :

OKUNDUĞU TARİH: 04-11-2001

YAYINEVİ: İletişim Yayınları

 KONU:

            1949’da Kırşehir’de doğdu. A Ü SBF’nin Uluslar arası İlişkiler bölümünü bitirdi. A.Ü. Dil ve Tarih Coğ. Fak. Sosyoloji Böl. Öğretm Üyesi ( Türk Düşünce Tarihi ve Türk Sineması)

–          Ümit CİZRE- Sakallıoğlu AB-Ordu İlişkileri

Bir ikilemin anatomisi, iletişim yayınları İstanbul

–          Cüney Arcayürek Açıklıyor. Bilgi yayınevi Ankara 1983-1986

Yazar eleştiriyor. Günübirlik düşünüyor diyor.

Önsöz güzel.

“ Hocalar tezlere ve bilime kendi görüş açıları ile yaklaşıyorlarmış”

Türk aydınının kendi fikriyatı yok.

–          Frederick Frey “The Turkish Political Elite” Cambridge the MIT Press 1965

–          Ekonomik determinizm ve kültürel determinizm

Bağnaz Türk yazarı Yahya S. Tezel

“Anadolu’da Toplumsal Kuruluşların Eklemleşmesi Açısından Osmanlı- Osmanlı öncesi ilişkisi” Toplum ve bilim

            Yalçın Küçük Türkiye üzerine Tezler ( 1908-1978) İstanbul Yayla? Matbaası

            Osmanlı’da ATÜT ( Asya Türü Üretim Tarzı) var deniliyor.

İslamcılar bağımsız düşünmek zorunda kaldıklarından, sosyalistler ise laikliği tercih ettiklerinden batı varyantlı yorum yapıyorlar.

Yabancılar daha objektif.

Türk aydınlarının sosyal kökeni tam araştırılmamış.

Orduya katılan askerler aile çevresinden uzaklaşıyorlar ve sosyal köken etkileri daralıyor.

Siyasal yaşama halk damgasını vurmaktan alıkonuyor. Bunu sınırlayan Türk aydını ve ordusu.

İbn-i Haldun’a göre çöken devletler orduya önem verirler.

Bernard Lewis Modern Türkiye’nin Doğuşu Ankara 1970

Memurlar ayrıcalıklı. Burjuva’nın işlevini yerine getiremiyorlar.

Gazali “ Memleket durumunun kötü olduğu hallerde ordu kime  bağlı olduğunu söylerse halife olur”

Orduya toplumu dönüştürücü görev yükleniyor.

Herkes bir dönem ittihatçı .

Halk otoriter öncelikli partilere oy vermiyor.

“Türkiye’de tüm politik hareketler aydınlarca yönlendirilmiş ve büyük çoğunluğunun halk desteği sağlayamaması savı yazarın temel dayanağı.”

İlk meclis’teki birinci grup ve ikinci grup var. İkinci grup sivil kökenli fakat ilk seçimlerde bertaraf ediliyor ve sadece 3’ü kazana biliyor.

118 2.grup 197 birinci grup.

122 üye değişen şekilde hareket ediyor.

Atatürk’ün ordu siyasetle ilgilenmesin diye bir düşüncesi yok.

Atatürk düşünce ve eylemde birlik oluşmasını istemiş. Kendi grubunu Mayıs 1921’de Birinci Müdafaai Hukuk grubu olarak isimlendirmiştir. 1922’de ise ikinci grup örgütlenmiş ve ilk muhalefet ortaya çıkmıştır. İki grup arasında ilişki demokratik değil. Atatürk “Burada toplananlar, meclis ve herkes sorunu doğal bulursa, sanırım ki uygun olur. Yoksa yine gerçek, yöntemine göre saptanacaktır.Ama belki bir takım kafalar kesilecektir.” Güvenilen gücün ordu olduğunu göstermektedir. Sorun  tehdit yoluyla hallediliyor. Türk ordusunun geleneğinde bu vardır.

İkinci grupta da padişah’ın yetkisini sınırlamaya dayanan aynı ittihatçı gelenek vardır hakimdir.

Mutlakıyetçi kesimi ile bile ikinci grup daha demokrat.

Ali Şükrü Bey öldürülüyor bulunamıyor. 1923’de askeri aydın yönetimini sağlamlaştırmıştır. Özgürlükleri iyice sınırlandırılıyor.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

1927 yılında aktif ordu mensubu olmakla mebusluğun aynı kişi de bulunmaması hükmünde göre, ordudaki görevlerine dönmek isteyen paşalar re’sen emekli edildiler.

George Harris “ The Role of the Military in Turkish”

Danwart A. Rustow

“ The Military” Political Modernization in Japan and Turkey

Princeton University Press

Middle East Journal (1965)

Ordu zaten siyaset içinde

 Necip Fazıl Kısakürek ve Doğan Avcıoğlu ordu müdahalesine ses çıkarmamıştır.

Demokrasiyi paradoksal bir biçimde kendi gruplarıyla sınırlı görenlerin ve halkın gücüne güvenmeyenlerin kendi aralarındaki mücadelede orduyu gruplarını destekçisi durumuna getirmek istemeleri anlaşılır bir tavırdır.

Mete Tunçay Türkiye’de Sol Akımlar ( 1908-1925) Bilgi Basımevi 1908

Şefik Hüsnü solcu, Halk partiyi Terakki Perver’e karşı destekliyor.

1927’de muhalefet siliniyor Meclis’ten

Fethi Bey daha liberal

Terakki Perver’de güçlü paşalar var ve ordu desteği olabilir.

Meclis’te 2. Grup, İttihatçolar ve Terakki Perver  Partisi ( Muhalefet)

İzmir Suikastı ile tüm paşalar suçlandı Cavit ve Nazım bey asıldı. Cavit liberal

İstiklal Mahkemesi keyfi işledi.

Lord Kinross, Atatürk : Bir Milletin Yeniden Doğuşu çev: Ayhan Tezel Hilal matbaası 1972

Rauf Bey 10 yıllık sürgün cezası alıyor sivillerin önü alınıyor.

1961 anayasası Meclis’i sınırlıyor.

Partilere halk desteği yok. Aydınlara sırtını dayıyor. Ve her parti grup kendine yakın ordu mensubu bulmaya çalışıyor.

Batı hakkında bilgisi Ak zambaklar ülkesinden ileriye gitmediği anlaşılan askeri hareketin kendisinden pek farklı olmayan belli bir sivil aydın grubuna dayanarak reformist nitelikte bir gelişmeye başlangıç teşkil edeceği düşünümemedir.

            Ordu hareketleri her politik hareketi sınırladığı gibi, reformist hareketleride sınırlamıştır. 1950-1960 halk temelli iktidar düşüncesi 1960 ile zayıflamaya başladı.

1960 öncesideki ihtilal teşvikçiliği ile 1960 daki kurucu meclis savunuculuğu arasında, işte bu nedenle, demokrasi temelde fark yoktur. 200 CHP’i var 265 üye temsilciler meclisinde.

147 olayına tümden karşı çıkılmadı. Yanlışlar yapıldı diye karşı çıkıldı. Böylece üniversitelere müdahale serbest oldu.

13 Kasım 1967 ortamı ile anayasa hazırlama görevi alan ( MBK) Milli Birlik Komitesi, ne ters düşen bir grup hiyerarşiye saygılı Silah  Kuvvetler Birliğini kuruyor.

6 Haziran 1961’de mevcut iktidardan kuvvetli oluyorlar.

Talat Aydemir başta. MBK’nın 4/5 toplanma ilkesini bozan 14’lerin yurda dönmesini istiyorlar. Homojen değiller. İlişkisi yok ondörtlerle. CHP lehine eğilimli.

6 Haziran olayı

Tehdit unsuru olarak 6 Haziran’da jetler uçurulmuş ültimatom verilmiş.

Tansel görevini ?

60-61 olayları halktan bağımsız.

–          TCK 163. madde anaysaya sokulmuş bir düşünce ve dinsel örgütlenme yasağı getirilmiş ve 1960’ın gerisine düşülmüş.

–          CHP 1957’de aldığı oyu 60 sonrası ilk seçimde tutturamadı. 1961 seçimlerinde.

–          Türk halkı özgürlüklerini sınırlayıcı hareketlere karşı çıkmaktadır.

–          Türk halkı onurludur ve özgürlükçü tavrını hep korumaktadır.

Stefanos Yerasimos Az gelişmişlik sürecinde Türkiye

 

Türk solu Kemalizm’in bir varyantı.

( Dp’ lilere kamu haklarını kazandıran kanunun iptali için başvuruyorlar mesela)

“Aydın, Batı’da düşünsel olarak, Türkiye’de ise bürokratik rolünün icabı olarak politikayı etkiler” Şerif Mardin, İdeoloji, Ankara Sevinç Matbaası

Sivil aydınlar askerlerden daha köktenci önermeler sunuyor.

1965 Türkiye’nin en özgür seçimi Erdoğan Örtülü ( 3 ihtilalin hikayesi 13 Kasım- 22 Şubat – 21 Mayıs, İstanbul, İrfan Matbaası 1974)

22 Şubat’ı eleştiriyor CHP ama 11 havacı subaya ses çıkarmıyor.

Walter Weiker “ The Aydemir Case and Turkey’s dilemma” Middle Eastern Affairs

1929 Kadro hareketi

1961Yön dergisi

Atatürk’ün devletçilik ilkesine ağırlık verilerek yapılmış tahliller. 1967

1961 Şubat Sendikacılar (TİP) i kuruyor.

Mehmet Ali Aybar

TİP YÖN den demokrat.

1963 Aydemir darbesine tepkisi var.

Siviller soyut düşünüp iktidara karşı her darbeyi destekliyor.

1973’de CHP  1977 seçimde birkaç din adamı aday gösteriyor.

1977’de CHP Genel Başkanı Sayısal Çoğunluğa karşı siyasal gücü savunuyor ve ittihatçılığı depreşiyor halk-aydın çelişkisi halkın tepkisini çekiyor.

1967 Türk solu çeşitleniyor Ant dergisi yayınlanıyor.

Çekos. İşgalini destekliyor solcular destekliyor ve Bağımsız Türkiye diyor.

1969 seçim sonuçları 12 Mar muhtırasının en önemli sebebi

AP’nin isteği milli bakiye usulu yerine nisbi temsil’e geçildi.

Büyük partilere daha öok temsil sağlıyor daha iyi.

Çoğunluk sistemi %50’den fazla alan parti için daha iyi ama AP ters düşmemek için hakkından feragat etti.

1969 solun gençleri tek cephe FKF ( Fikir Klüpleri Federasyonu) TİP iktidara gelmeyi düşünmemi ılımlı tavrından vazgeçmiş. Kürt sorununu gündeme getirmiş. Bu da askerleri AP’ye daha yaklaştırmış. Artık daha sol içinde önlem alınması gerekliliği doğmuştur.

Sol özgürlüğün kıymetini bilememiş onu hoyratça harcamıştır. ( Kendi davranışları ile)

Yeminliler daha laik çizgide .

“ Devrim dergisinde seçim ve parlamenter sistem eleştiriliyor.”

Sosyalistlere karşı solcuların muhalefet olmasının sebebi ittihatÇıların islamcılara şans tanımaması.

MHP ve solcular ittihatın temsilcileri.

Sencer Divitçioğlu “ Yarınki Türk Sosyalizminin Potansiyeli” Ant.

15-16 Haziran 1970 çok bilmiş Türk aydınına işçi sınıfı bilinci getirmiş.

12 Ekim’den itibaren Cumhuriyette işçi hareketleri diye bir sayfa açıldı.

1961 anayasası ile iktidar olan güçlere karşı, bürokratik muhalefet oluşmuştur.

Muhalefeti tutmaya yönelik çaba iktidarı sınırlamaya dönmüştür. DP ile.

            Genel oy halkın tepki vermesine olanak sağlamıştır. Hiçbir darbeyi halk istemiyor ve tepki veriyor. AP’nin oyunun 12 Mart’tan sonrası çıkmasının bir sebebi de aynı safta görülmeleri darbecilerle.

Halk somut düşünüyor, şematik aydınlar

Sezgisel deha

Ant 1967-1971

Aydınlık Sosyalist Dergi 1968-1971

Devrim 1969-1971

Emek 1969-1971

Sebil 1976-

Yön 1961-1967

Yeni Devir 1977

Yeni Ortam 1972-1976

Yürüyüş 1975-

–          Okunacak Kitaplar:

–          Ümit CİZRE- Sakallıoğlu AB-Ordu İlişkileri

Bir ikilemin anatomisi, iletişim yayınları İstanbul

Cüney Arcayürek Açıklıyor. Bilgi yayınevi Ankara 1983-1986

Frederick Frey “The Turkish Political Elite” Cambridge the MIT Press 1965

George Harris “ The Role of the Military in Turkish”

Danwart A. Rustow

“ The Military” Political Modernization in Japan and Turkey

Princeton University Press

Middle East Journal (1965)

Stefanos Yerasimos Az gelişmişlik sürecinde Türkiye

Walter Weiker “ The Aydemir Case and Turkey’s dilemma” Middle Eastern Affairs

 

Sencer Divitçioğlu “ Yarınki Türk Sosyalizminin Potansiyeli” Ant.

 

GÜZEL SÖZLER:

İbn-i Haldun’a göre çöken devletler orduya önem verirler.

Gazali “ Memleket durumunun kötü olduğu hallerde ordu kime  bağlı olduğunu söylerse halife olur”

Demokrasiyi paradoksal bir biçimde kendi gruplarıyla sınırlı görenlerin ve halkın gücüne güvenmeYEnlerin kendi aralarındaki mücadelede orduyu gruplarını destekçisi durumuna getirmek istemeleri anlaşılır bir tavırdır.

 Sosyalistlere karşı solcuların muhalefet olmasının sebebi ittihatÇıların islamcılara şans tanımaması.

Kitabın Değerlendirmesi

Türk siyasi hayatını anlamak için güzel bir kitap, kaliteli ve bilimsel bir çalışma. Emek verilmiş, okunursa iyi olur. Türk politik hayatını ve fikir dünyasını anlamak için pek çok kitap okumak yerine bu tür referans kitaptan fikir alabilirsiniz. Bu fikirlere karşı olsanız bile kitap gerçekleri çarpıtmıyor bilakis kitapta yazar kendi bakış açısı ile olayları algılamaya çalışıyor. Yazar yer yer kendi görüşleriyle bir referans noktası olarak olaylara ışık tutmaya çalışıyor. Zira siyasi olayların anlaşılması kuru kuru tarihlerin arka arkaya sıralanmasıyla olmaz. Yazar bir dış göz gibi olayları kendi siyasi penceresinden yorumlamalıdır. Ancak olayların özü böyle anlaşılır. Yazarın görüşünün ise pek bir önemi yoktur ancak farklı bir çevreden bakmış olması sizi kendi pencerenizi kurmaya kışkırtır. Bu da düşünce açısından, insanı motive etmesi açısından çok değerlidir. Bu açıdan kitap her görüşten insan için faydalı olacaktır kanaatindeyim.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s